Nintendo to, Nintendo tamto. Japońska marka, aktywna na rynku gier od samego jego początku (i jeszcze wcześniej), od lat znajduje skuteczne sposoby, by zostać na językach graczy. Choć pozornie nigdy nie brała udział w „wojnach konsolowych”, prawie zawsze wychodzi z nich zwycięsko, co kilka lat wymyślając siebie i swoje gry na nowo. Podczas gdy rynek AAA ostatnią dekadę spędził na dążeniu do graficznego hiperealizmu, Nintendo rozwijało bibliotekę Switcha – hybrydowej konsoli, która od samego początku miała pod górkę przez słabszą od konkurencji wydajność. Tymczasem to właśnie wspomniany Switch zbliża się do liczby 160 mln sprzedanych kopii, co jest wartością, o jakiej PlayStation (100 mln PS5) i Xbox (35 mln Xboxów Series S i X) mogą jedynie pomarzyć. W czym tkwi sekret japońskiej firmy i co sprawia, że tak skutecznie pozostaje wiodącą siłą w tak niepewnej branży? Keza MacDonald, autorka Super Nintendo, postanawia przyjrzeć się temu fenomenowi bliżej, przybliżając czytelnikom początki wielkiego N oraz kulisy najpopularniejszych marek w portfolio giganta z Kioto. Składa się to na naprawdę fascynującą historię, której próżno szukać w takiej formie w internetowych archiwach.
Od producenta kart po gamingowego giganta
Prowadzona przez MacDonald narracja rozpoczyna się w 1889, kiedy to przedsiębiorca i zapalony gracz w karty Fusajirō Yamauchi zakłada Nintendo – firmę produkującą w tamtym czasie… ręcznie robione karty hanafauda, używane w wielu popularnych rozgrywkach (w tym również hazardowych). Jak to się stało, że taki niepozorny biznes w przeciągu najbliższego milenium przemieni się w jedną z najsilniejszych marek wirtualnej rozgrywki? Po rozdziale wprowadzającym, skupionym na pierwszych, przemysłowych przedsięwzięciach Nintendo (w tym hitowej zabawce Ultrahand), Kezo proponuje nam rozdziały poświęcone konkretnym, znamiennym dla japońskiej firmy seriom, które napędziły jej rozwój: Donkey Kong, Super Mario, The Legend of Zelda, Metroid, Pokemon, Kirby, Wii Sports, Animal Crossing, Nintendo Labo, Super Smash Bros i Splatoon. Struktura jest prosta: po wprowadzeniu i ujawnieniu kulisów powstania danej serii, autorka snuje historię nt. jej odbioru przez graczy i dalszego rozwoju, opierając się przy tym na na najważniejszych kamieniach milowych dla rynku i samego Nintendo (głośnej teraz za sprawą remake’u Ocarina of Time z 1998 również poświęcono odpowiedni akapit). Całość zamyka się w nieco ponad 300 stronach, które osobiście połknąłem na dwa razy. Dlaczego?
Okiem dziennikarza-gamera
To, co wyróżnia Super Nintendo na tle typowych publikacji typu „skarbnica wiedzy”, jest autorska optyka samej Kezo. Dziennikarka sunie swoją historię z odpowiednią, popartymi źródłami precyzją, robi to jednak pod konkretnym kluczem: uwypuklenia modus operandi firmy, która, na przekór trendom, kładzie w swoich działaniach największy nacisk na tworzeniu i szerzeniu czystej zabawy. Może więc nie dowiecie się z książki tego, jak tydzień po tygodniu przebiegał proces produkcyjny pierwszych Pokemonów, ale już tego, jakie twórcy wskazywali inspiracje ze swojego dzieciństwa i co chcieli wyrazić za pomocą pozornie prostej gry o łapaniu fantastycznych stworzeń – już jak najbardziej. MacDonald nie ucieka od tematów, które – jako graczkę – same interesują ją najbardziej, przez co książka, choć opracowana rzetelnie, przybiera momentami postać nieco laurki czy listu miłosnego dla tytułowej firmy. Nie ma w tym jednak nic złego – to właśnie osobiste podejście w pisaniu MacDonald sprawia, że Super Nintendo czyta się tak dobrze. Sporo tu miejsca na dygresje czy przemyślenia wykraczające poza same omawiane gry – szczególnie spodobały mi się konteksty dot. rekordzistów automatowej wersji Donkey Konga czy rewolucji płciowej, jaką było uczynienie Samus z Metroida kobietą. Jakbym miał porównać do czegoś ten styl pisania – zawsze poukładany i uargumentowany, ale nie bojący się zaburzać ciągu wywodu na rzecz miniesejów dotyczących zagadnień, które najbardziej interesują autora – byłyby to książki Jasona Schreiera, który to, podobnie jak Kezo, przelewa do swoich publikacji sporo przenikliwych obserwacji dot. całości branży. A że mam na półce każdą publikację wyżej podpisanego, jest to w moich oczach spory komplement. Zwieńczenie całej publikacji w formie „załącznika” stanowi zresztą topka 50 ulubionych gier Nintendo autorki, więc książkę można również jak najbardziej potraktować jako źródło wiedzy i rekomendacji dla osób, które dopiero zaczynają swoją przygodę z konsolami japońskiej firmy.
Dążenie do wspólnej zabawy zawsze i wszędzie
Wszystko to jednak nie znaczy, że nie znajdziemy tu również solidnej dawki czystej wiedzy na temat wielkiego N i największych, należących do tego koncernu gier oraz towarzyszących im generacjach konsol. Początki Super Mario czy tempo, w jakim Pokemony wzięły szturmem cały świat to historie raczej dobrze znane wśród pasjonatów, ale już historia pierwszych odsłon Animal Crossing, Kirby’ego czy motywacje stojące za powstaniem najświeższego ze stawki Splatoona to spore, wielu (w tym przed lekturą również mnie) nieznane rarytasy. Szczególnie cieszy osadzenie ich we współczesnym kontekście; oryginalnie publikacja Super Nintendo: The Game-Changing Company That Unlocked the Power of Play ukazała się w lutym tego roku, przez co autorka w swoich rozważaniach śmiało nawiązuje już do zapowiedzi i samej premiery drugiego Switcha, nie umykają jej również najważniejsze momenty w historii „współczesnego” Nintendo (w tym m.in. światowy fenomen w postaci wydanego w roku pandemicznym Animal Crossing: New Horizons). Gdy uzmysłowimy sobie, jak prosta gra typu life-sim zmieniła życie ponad 40 milionów, zmuszonych z dnia na dzień do kwaratanny graczy, nietrudno pojąć, dlaczego produkcje Nintendo odciskają na rynku tak spore, kulturowe piętno. Zapaleni gamerzy z pewnością docenią również zakulisowe opisy czy wycinki wywiadów dot. tego, w jaki sposób Nintendo podchodziło do projektowania i premiery swoich flagowych konsol, w tym Game Boya, Gamecube’a, Wii czy nieszczęsnego Wii U. Projekt Nintendo Switch – obecnie w swojej drugiej odsłonie – jawi się tym samym jako pełna realizacja założeń firmy od momentu, gdy weszła na rynek konsolowy: stworzenie urządzenia, na którym wszyscy mogą wspólnie bawić się zawsze i wszędzie.
Indywidualne historie graczy potwierdzają skuteczność filozofii przyświecającej Nintendo
Niektóre przytoczone na łamach Super Nintendo indywidualne historie pomagają nam osadzić w kontekście wiele charakterystycznych dla gier firmy mechanik, o których mogliśmy wcześniej nie pomyśleć. Trzymając się przykładu Animal Crossing dowiemy się np., że twórcy – projektując grę, w której użytkownicy tej samej konsoli spędzają czas we wspólnie budowanej przestrzeni – chcieli ułatwić kontakt wiecznie zapracowanym rodzicom z ich stawiającymi pierwsze kroki w wirtualnym świecie dziećmi. Dzięki temu dziecko, zasiadając do gry za dnia, może odnaleźć w niej np. list lub prezent, które rodzic zostawił dla niego w środku nocy, wracając z późnej zmiany. Podobnie za serce chwytają fragmenty dot. mamy, która po wyprowadzce syna zaczęła grać w New Horizons, aby cyklicznie wysyłać mu gromadzone w grze przedmioty i przypominać przez to o swojej obecności. To oczywiście naturalne, spontaniczne zjawiska, powstałe już po premierze gotowego produktu – ale, jak wskazuje Kezo, wynikają one bezpośrednio z filozofii projektowania towarzyszącej Nintendo od samego początku istnienia. Książka doskonale przybliża te i inne zależności, kreśląc bardzo nieoczywisty, ale wciąż biograficzny rys całej firmy.
Ludzie Nintendo, w tym uwielbiany Satoru Iwata
Na koniec warto wspomnieć również o samych ludziach Nintendo, którym autorka również poświęciła tu sporo miejsca. Szczególnie na pierwszy plan przebija się Satoru Iwata, prezes firmy w latach 2002-2015. Iwata, miłośnik gier, od zawsze pozycjonował się przede wszystkim jako przyjaciel konsumentów, a nie biurokrata (przywołując pamiętne słowa z Game Developer Conference w 2005: „na wizytówce jestem prezesem firmy, w myśli jestem twórcą gier, ale w sercu – jestem graczem”). Na przestrzeni Super Nintendo Kazo przywołuje wiele historii związanych z wprowadzanymi przez Iwatę rozwiązaniami czy projektami, które rozwijał ze swoim wieloletnim przyjacielem, Masahiro Sakuraiem (ojcem Kirby’ego i Super Smash Bros). Warto poznać te historie, szczególnie w tak lekkiej, wartkiej i przenikliwej formie.
Podsumowanie
Super Nintendo: Historia firmy, która zrewolucjonizowała branżę gier video i nauczyła świat bawić się na nowo – bo tak brzmi pełny tytuł omawianej książki – to bez wątpienia pozycja obowiązkowa dla każdego zainteresowanego historią gier video. Prosty język i pochłaniająca narracja sprawiają jednak, że to również dobra pozycja tak naprawdę dla każdego oczekującego wciągającej lektury – nawet, jeśli nie siedzicie w świecie gier na co dzień. Autorka rezygnuje z branżowego żargonu, w każdym momencie stawiając w centrum przede wszystkim człowieka i różne sposoby, w jakie Nintendo od lat chciało oczarować go zabawą, co składa się na wartościową, przyjemną publikację. Może nie jest ona bogata w szczegóły dot. samego funkcjonowania i rozwoju firmy z perspektywy biznesowej – tu warto zgłębić dodatkowe konteksty na własną rękę, by mieć nieco pełniejszy obraz – ale to i tak jedna z lepiej napisanych „growych książek” dostępnych w tej chwili na polskim rynku. Przekład, przygotowany przez Jacka Żuławnika, Annę Klingofer-Szostakowską i Filipa Sporczyka, ani razu „nie zgrzyta”, a bardzo dobra treść broni się tu po prostu sama. Warto – dla fanów wielkiego N i nie tylko.
Recenzja powstała na bazie egzemplarza recenzenckiego zapewnionego przez Wydawnictwo W.A.B.





